Kamu kurum ve kuruluşlarında işçi statüsünde çalışanların hakları; başta 4857 sayılı İş Kanunu, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 6772 sayılı Kanun ve uygulanabilir toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre belirlenir.

1. Ücret hakkı

Ücretin ödenmesi ve korunmasına ilişkin temel kurallar 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenir. İşçinin ücret ve ücret niteliğindeki alacaklarında kanun, iş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesi birlikte dikkate alınır.

2. Fazla çalışma

4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesi fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmanın esaslarını düzenler. Fazla çalışma ücreti ve serbest zaman uygulamasında kanundaki şartlar ile varsa toplu iş sözleşmesi hükümleri dikkate alınır.

3. Yıllık ücretli izin

4857 sayılı İş Kanunu’nun 53 ve devamı maddelerinde yıllık ücretli izin hakkı düzenlenmiştir. Kanuni asgari izin süreleri kıdeme göre değişir. Toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin süreleri öngörülebilir.

4. Hafta tatili

Hafta tatili ve hafta tatili ücreti 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili hükümlerine tabidir. Somut çalışma düzeni ve toplu iş sözleşmesi ayrıca değerlendirilir.

5. Ulusal bayram ve genel tatil

Ulusal bayram ve genel tatil günlerindeki çalışma ve ücretlendirme 4857 sayılı İş Kanunu’nun 44 ve 47. maddeleri ile ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilir. Toplu iş sözleşmesi işçi lehine ilave haklar sağlayabilir.

6. Kıdem ve ihbar hakları

İhbar süreleri 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesinde düzenlenir. Kıdem tazminatı bakımından yürürlükte kalan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesindeki şartlar önem taşır. Her işten ayrılma otomatik olarak kıdem veya ihbar tazminatı hakkı doğurmaz; fesih şekli ve somut koşullar değerlendirilmelidir.

7. İş güvencesi ve işe iade

4857 sayılı İş Kanunu’nun 18 ve devamı maddelerindeki şartları taşıyan işçiler bakımından feshe karşı iş güvencesi ve işe iade hükümleri uygulanabilir. Her fesih kendiliğinden işe iade hakkı doğurmaz.

8. Sendikaya üye olma ve sendikal güvence

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu işçilerin sendikaya üye olma ve üyelikten çekilme esaslarını düzenler. Kanunun 25. maddesinde sendika özgürlüğünün güvencesine ilişkin hükümler bulunur.

9. Toplu iş sözleşmesi hakları

6356 sayılı Kanun kapsamında toplu iş sözleşmeleri ücret, ikramiye, sosyal yardım ve diğer çalışma koşullarına ilişkin hükümler içerebilir. Bu hakların kapsamı, ilgili toplu iş sözleşmesinin hükümlerine ve yararlanma şartlarına göre değişir.

10. İlave tediye

6772 sayılı Kanun kapsamına giren kurumlarda çalışan işçiler için ilave tediye hakkı düzenlenmiştir. Bir çalışanın bu haktan yararlanıp yararlanamayacağı kurumun ve işçinin kanun kapsamındaki durumuna göre değerlendirilmelidir.

11. İş sağlığı ve güvenliği

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi ile ciddi ve yakın tehlike hâlinde çalışmaktan kaçınma gibi konuları düzenler.

Önemli: Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır. Bir hakkın doğup doğmadığı; işçinin statüsü, iş sözleşmesi, işyerinde yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesi ve somut olayın özelliklerine göre değişebilir.